11: 41 - سه‌شنبه 31 مرداد 1396
کد خبر: ۵۷۹۸۱
تاریخ انتشار: ۱۴ مرداد ۱۳۹۶ - ۱۰:۲۲
در روز ‌۱۴ مرداد ۱۲۸۵ مظفرالدین شاه قاجار ۷ ماه پس از دستور تاسیس «عدالتخانه»، فرمان مشروطیت را صادر کرد.
جنبش مشروطیت بدون شک از رویدادهای مهم و تأثیرگذار در تاریخ تحولات سیاسی ایران محسوب می‌شود. اثرات این رویداد در زندگی فرهنگی و سیاسی مردم، از سایر حوادثی که تا آن تاریخ در کشورمان پدید آمده بود، عمیق‌تر بوده است. بسیاری نارضایتی عمیق جامعه ایران در سال‌های حکومت قاجار را ریشه اصلی اعتراضات مردمی علیه دولت و زمینه‌ساز شکل‌گیری نهضت مشروطیت می‌دانند. به عبارت دیگر هرج و مرج و فساد در دستگاه اداری، تهی شدن خزانه مملکت بر اثر اسراف و ولخرجی‌های شاهان و درباریان، انجام مسافرت‌های مکرر و غیر ضروری مظفرالدین‌شاه به فرنگ از طریق دریافت وام با شرایط سنگین از دول خارجی و تحمیل مالیات‌های کمرشکن بر مردم، قحطی فزاینده در تهران و شهرستان‌ها، تسلط روزافزون بیگانگان بر کشور، افزایش بهای ارزاق عمومی، ظلم و تعدی مأموران قاجاری نسبت به مردم، بی‌حرمتی به علما و زیر پا نهادن احکام اسلامی، بحران مالی و سقوط اقتصادی کشور و اعطای امتیازات گوناگون به قدرت‌های استعماری، همه و همه مواردی است که به عنوان ریشه‌های انقلاب مشروطیت مطرح می‌شوند.

در این میان عواملی نیز بودند که سبب تسریع روند انقلاب شدند و در مسیر نهضت به منزله عامل محرک ایفای نقش کردند. این عوامل که در پیشبرد اهداف جنبش مشروطه سهم بسزایی داشتند عبارت بودند از: افزایش ارتباط مردم ایران با کشورهای خارج، به ویژه با ممالکی که حکومت‌های آن‌ها ناشی از آراء مردم بوده و براساس قانون اداره می‌شدند، تأسیس دارالفنون و توسعه مدارس جدید، ایجاد پست و تلگراف در کشور بعنوان راهی برای انتقال افکار جدید در میان مردم، انتشار روزنامه‌های دولتی و غیردولتی و نشر اخبار ایران و جهان در میان مردم، گسترش اطلاعات مردم درباره انقلاب‌های فرانسه و آمریکا و دیگر کشورهای جهان، توسعه صنعت چاپ و انتشار آثار بعضی نویسندگان آزادیخواه، بیدار شدن اذهان مردم نسبت به اعمال ناشایست دولت به وسیله وعاظ و علمای مذهبی و...

آن ریشه‌های بنیادین و این عوامل محرک سبب شکل‌گیری هسته‌ها و انجمن‌های ضد حکومتی در کشور و سرآغاز نهضت مشروطه گردید. در این میان انقلاب ۱۹۰۵ روسیه که همزمان با شکل‌گیری نهضت مشروطه بوقوع پیوست و به تأسیس مجلس «دوما» منجر شد و ورود انقلابیون منطقه قفقاز به ایران، در اشاعه تفکر انقلابی در کشور بی‌نقش نبود و برای مردم ایران که به تازگی جنبش غرور آفرین تحریم تنباکو را پشت سر نهاده بودند، انگیزه ایجاد کرد.

مرحله جدی و تعیین کننده نارضایتی‌های مردمی در ایران در دوران صدارت شاهزاده عبدالمجید میرزا عین‌الدوله و در ماه‌های میانی سال ۱۲۸۴ آغاز شد. تشدید بحران اقتصادی کشور همراه با بی‌حرمتی عین‌الدوله به بازاریان، بازرگانان و علمای روحانی سبب تشکیل اجتماعات مردم در مساجد و حرم حضرت عبدالعظیم و درخواست آنان مبنی بر کناره‌ گیری عین‌الدوله شد. مظفرالدین شاه بی‌آنکه عین‌الدوله را عزل کند، تأسیس «عدالتخانه» را به مردم وعده داد. بیماری شاه و بداندیشی اطرافیان وی، اجرای وعده شاه را نه تنها متوقف ساخت بلکه خشونت و تعدی عین‌الدوله را نسبت به مردم بیش از پیش ساخت. اعتراض مردم افزایش یافت و موجب شد عده زیادی از علما و روحانیون از جمله آیت‌الله سیدعبدالله بهبهانی و آیت‌الله سیدمحمد طباطبایی به قم مهاجرت کنند. گروه زیادی از کسبه و بازرگانان تهران نیز در تیر ۱۲۸۵ در سفارت انگلیس متحصن شده، عزل عین‌الدوله و بازگشت علما به تهران و بالاخره تأسیس عدالتخانه و قصاص قاتلان مردم و رفع موانع بازگشت تبعیدشدگان را خواستار شدند. شاه عین‌‌الدوله را برکنار کرد و فرمان تأسیس عدالتخانه و چندی بعد دستور شکل‌گیری مجلس شورای ملی را امضا نمود.

آنچه که در تاریخ، مبنای شکل‌گیری مشروطه شناخته شده، صدور فرمان تأسیس مجلس در مرداد ۱۲۸۵ هجری شمسی است. تحصن مشروطه‌خواهان در تیرماه این سال ابعاد گسترده‌ای یافت. آنچنان که مظفرالدین شاه قاجار در ۱۴ مرداد، فرمان برقراری حکومت مشروطه را صادر کرد. در این فرمان که خطاب به مشیرالدوله صدراعظم صادر شد، آمده است: «... در این موقع که رأی همایون ملوکانه ما بدان تعلق گرفت که برای رفاهیت و آسودگی قاطبه اهالی ایران و تشیید و تأیید مبانی دولت، اصلاحات مقتضیه به مرور در دوایر دولتی و مملکتی به موقع اجرا گذارده شود، چنان مصمم شدیم که مجلسی از منتخبین شاهزادگان و علما و اعیان و اشراف و ملاکین و تجار و اصناف به انتخاب طبقات مرقومه در دارالخلافه تهران تشکیل و تنظیم شود... و در کمال امنیت و اطمینان عقاید خودشان را در خیر دولت و ملت و مصالح عامه و احتیاجات مهمه قاطبه اهالی مملکت به توسط شخص اول دولت به عرض برسانند که به صحه مبارکه موشح و به موقع اجرا گذارده شود...»

دو روز پس از این فرمان، مظفرالدین شاه دستور تشکیل اولین مجلس شورای ملی را صادر کرد. در این دستور که مکمل فرمان مشروطیت بود آمده است: «جناب اشرف صدر اعظم، در تکمیل دستخط سابق خودمان مورخه ۱۴ جمادی‌الثانی ۱۳۲۴ که صریحاً امر در تأسیس مجلس منتخبین ملت نموده بودیم، مجدداً برای آنکه عموم مردم از توجهات ما واقف باشند مقرر می‌داریم که مجلس مزبور را صریحاً دائر نموده و بعد از انتخاب اجزای مجلس، فصول و شرایط نظام مجلس شورای ملی را براساس امضای منتخبین به طوری که شایسته مملکت باشد مرتب نمایند که به شرف عرض و با امضای همایون این مقصود مقدس صورت پذیرد.»

کار تدوین نظامنامه انتخابات نیز توسط مجلسی مرکب از نمایندگان شاهزادگان، علمای قاجاریه، اعیان و اشراف، مالکین، تجار و اصناف آغاز شد. این مجلس هفته‌ای دو بار در دارالخلافه ـ میدان ۱۵ خرداد فعلی ـ تشکیل جلسه می‌داد و پس از ۳۳ روز موفق شد نظامنامه انتخابات را‌ آماده کند و آن را به امضای شاه برساند. به موجب این نظامنامه که با ۵۱ اصل در ۱۷ شهریور ۱۲۸۵ تدوین و به تأیید شاه رسید، تعداد ۱۵۶ نماینده انتخاب شدند که ۶۰ نفر از آنان نمایندگان تهران بودند. اولین جلسه مجلس شورای ملی بدین ترتیب در ۱۷ مهر این سال تشکیل شد.

در هشتم دی ۱۲۸۵، اولین قانون اساسی ایران با عنوان «نظامنامه سیاسی» مشتمل بر ۵۱ اصل تدوین شد و به امضای شاه رسید. این قانون در حقیقت گزیده‌ای از قوانین اساسی کشورهای بلژیک، فرانسه و بلغارستان بود. این قانون با امضای شاه، صورت قانونی یافت. ده روز پس از این رویداد مظفرالدین شاه در ۱۸ دی ۱۲۸۵ درگذشت.

از این تاریخ تا کودتای رضاخان که به منزله مرگ مشروطیت بود طی یک دوره ۱۵ ساله، ایران شاهد حوادث فراوانی بود. مجلس اول مشروطه ۲ سال پس از شروع در ۱۲۸۷ توسط نظامیان روس و به یاری حکومت وقت که مشروطیت را تهدیدی علیه پایه‌های قدرت خود می‌دانست به توپ بسته شد. سپس در فضای اختناق ایجاد شده بسیاری از رجال آزادیخواه و روحانیون دلسوز و معتمدین جامعه از جمله روزنامه‌نگاران به دار آویخته شدند. در مرحله بعد از یکسو تهران به تصرف مشروطه‌خواهان درآمد و از سوی دیگر وقوع جنگ اول جهانی سبب گسترش مداخلات قوای بیگانه در شمال و جنوب و غرب ایران شد. قراردادهای ۱۹۰۷ و ۱۹۱۵ نیز ایران را به مناطق تحت نفوذ آن‌ها تبدیل کرد.

منبع:تاریخ ایرانی
مطالب مرتبط
ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر:

دستور دولت برای تغییر مسئول فرودگاه امام

دوره پیش‌دانشگاهی حذف شد

بانک مرکزی خط و نشان کشید!

چگونه یک سبک زندگی سالم به دست می آید؟

راز سبقت کره جنوبی از ایران چیست؟

پیش‌بینی وضع هوای کشور

عقب نشینی دیگری از ترامپ!

اعلام رای نیاوردن «بیطرف» از سوی صادقی

رئیس موساد دیپلمات می شود!!

نقدی بر جلسات رای اعتماد کابینه

تعیین وضعیت فیلم های توفیقی به زودی

سوءاستفاده از آرم و عنوان پلیس فتا در شبکه اجتماعی!!

توجه رسانه ها به مقام مرموز این روزهای قطر

«هیپنوتیزم» روشی جدید برای زایمان سزارین!

پشت پرده سفر سرلشکر باقری به ترکیه چه بود؟

طلاق عاطفی ایران و آمریکا در برجام!

گرانی 30 ارز در بازار +جدول

جدول/ثبات در بازار خودروهای وارداتی

تشریح اولویت های وزارت نفت

آغاز انتخاب رشته مجدد دانشگاه آزاد

خورشیدگرفتگی کامل امروز در آمریکا

احیای سازمان ملی جوانان میراث جامانده از دولت یازدهم

جزئیات ایجاد ۹۷۱ هزار شغل در سال ۹۶

تأثیر عفونت‌ لثه در بروز سکته‌ مغزی و سقط جنین!

برگزاری چهارمین آزمون استخدامی کشور 3 شهریورماه

صدور اولین حکم انتصاب "وزیرارتباطات"

تشریح سیاست های جمعیتی وفرزندآوری

برجام با بی اعتمادی به آمریکا تدوین شد

اولین موضع "قاضی زاده هاشمی" در دولت دوازدهم

آشنایی با جوان‌ترین و پیر‌ترین استان‌های کشور

کدام محصول در ایران به زودی ارزان می‌شود؟

حقایقی درباره سیب

۱۴ حکم انتصاب روحانی در دولت دوازدهم

تکذیب مهم رئیس پلیس راه

حاشیه‌هایی از جلسه دیروز مجلس

سردار دهقان مشاور فرمانده کل قوا شد

در فریز کردن مواد غذایی مراقب این اشتباهات باشید

رفع ابهام مهم وام خرید مسکن

نخستین دستور روحانی به وزرای جدید چه بود؟

آشنایی با مهمترین معضل اقتصادی کشور

چه کشورهایی به داعش سلاح می‌دهند؟

چرا حجم اینترنت زود تمام می شود؟

ریزش آب دهان نشانه چیست

آیا عذر «نمی دانستم» را خداوند از بنده اش می پذیرد؟

بازتاب رای اعتماد مجلس به وزیران پیشنهادی در رسانه‌های خارجی

نصب تصاویر پادشاه عربستان در مسکو

احوالات افراد عبوس در قیامت

مهاجرت یک سوم یهودیان انگلیس

اعلام علت گرانی گوشت!

خواننده معروف جزئیات قتل را تشریح کرد

واشنگتن به دنبال ارتباط با دمشق

مصرف کدام قرص برای لاغری ممنوع است؟

ثبات نرخ سود سپرده های بانکی

آشنایی با مکان‌های خطرناک دنیا

پُست نوبخت در دولت دوازدهم

انتصاب رییس "سازمان اداری و استخدامی کشور"

احضار متهمان پرونده "بنیتا" به دادگاه

جدیدترین قیمت سکه و دلار+ جدول

وضعیت مالیات بر درآمد رانندگان "اسنپ و تپ‎سی"

تذکرات کتبی نمایندگان به مسئولان اجرایی کشور

اعضای خارجی داعش بیشتر از چه کشورهایی هستند

تایید تخلفات کارخانه چسب هل درباره بنر" نماز اجباری"

برگزاری الکامپ گیمز نیمه دوم شهریور

قدردانی وزیر دفاع از نمایندگان مجلس

هشدار کره شمالی به آمریکا

نقش آفرینی سه جانبه با پیشبرد صلح در سوریه

اشتباهات رایج خانم ها در بدنسازی چیست؟

رای قاطع مجلس به وزرای روحانی

سند حمایت عربستان از القاعده رو شد!!

چگونه "قدرت" از فاجعه سود می‌برد

وزیر ورزش در دولت دوازدهم مشخص شد

منظور از «رزق» چیست

علل بروز تحلیل لثه

برگزاری «مشاعره» تلویزیونی برای رشته های دانشگاهی

تکمیل شبکه ارتباطی و رهگیری مداری ناسا

سود بازار بین بانکی 18.62درصد شد

آغاز بزرگترین رزمایش نیروی دریایی کره‌جنوبی

فردا برگزاری آخرین جلسه اعضای شورای چهارم شهر تهران

نرخ سود بازار بین بانکی ۱۸.۶۲ درصد شد+نمودار وجدول

اعطای جایزه زنان در علم به 16 بانوی ایرانی

اولین و بزرگترین اشتباه آمریکا در قبال کره‌شمالی

آشنایی با 10 نشانه مسومیت غذایی

همه سکانداران کشتی سرگردان محیط زیست از آغاز تاامروز

نشانه‌های آلودگی به جاسوس‌افزارها چیست؟

حراج آپارتمان‌های لوکس در شهریورماه!

افزایش ریسک سرطان با شبکاری

مهلت دوباره برای انتخاب رشته دانشگاه آزاد

پخش "سفر در خانه" از ابتدای شهریورماه

آمارهای نگران‌کننده‌ از شاخص‌های جمعیتی کشور

معناى ولایت تکوینى امام

سیگنال‌های افزایش نرخ ارز!!

جابجای "برجام" از معاونت حقوقی به معاونت سیاسی!

دلیل عدم حفر چاه در صحرای کربلا چه بود؟

نسخه طلایی برای منصوریان جواب نداد

برنامه دولت دوازدهم برای یارانه نقدی

باران در راه 9 استان

راز حضور مدل زن 28 ساله در دفتر ترامپ!!

حکایتِ پشت پرده حمله به ربیعی چیست؟

نتایج جمع‌بندی ۳ فراکسیون سیاسی مجلس درباره وزرای پیشنهادی

سقف وام "تعمیر مسکن"

صدور حکم بازداشت نتانیاهو

آشنایی با خواص فراوان مصرف کشمش

نفس دولتی‌ها در سینه حبس شد!

آیا "فرهاد مجیدی" مربی شد!؟

انتشار متن کامل لایحه اصلاح قانون پولی و بانکی

تسلیم چین در مقابل فشار تجاری آمریکا

حسرت مهاجمان استقلال 360 دقیقه‌ای شد

سیب‎زمینی سرِ زمین چند؟

انجماد همسر به امید زنده شدن در آینده!

هفت روش شکایت از شرکت های هواپیمایی

خیز مجلس برای بررسی صلاحیت 7 وزیر

جدیدترین راه برای رشد مجدد مو کشف شد

سایه سنگین مادرید روی بارسلونا

اظهارات جدید مردی که پدر معنوی "ترامپ" بود

روغن زیتون چطور سمی می‌شود؟

بلایی که مادر بر سر دختربچه آورد

معرفی چهار مزاج اصلی و خصوصیات آن ها

نگاهی به وعده جدید وزیر راه

«سارا و آیدا» بدترین شکست مازیار میری

دستور فرمانده کل قوا به ارتش

تقویت بازیهای رایانه‌ای بهترین زمینه ایجاد اشتغال

وقتی بار کج یارانه به مقصد نمی‌رسد

علی ‌بابا، غول چینی تجارت الکترونیک

زمان استعفای ترامپ مشخص شد

علائم کمبود منیزیم و درمان آن

برانکو با آمار خودش مساوی کرد

قابل توجه "حجاج ایرانی"

مجوز غیرمستقیم گرانی؟

یکی از زیباترین کشورهای دنیا را بهتر بشناسید

ادعای رسانه‌های غربی درباره درخواست جاسوس آمریکایی

افتتاح نمایشی یک "شبکه"

شروع عملیات گسترده لبنان علیه گروهک داعش

اعلام برنامه‌های یازدهمین جشنوارۀ ملی موسیقی جوان

بالاترین نرخ پیشرفت از آن کدام تیم‎هاست؟

هوای پایتخت ناسالم شد

سونامی "سرطان" در ایران

بررسی عملکرد 12 ساله قالیباف در برنامه "نگاه یک"

تعیین زمان انتشار رسمی اندروید O

تصمیم مهم روسیه و ایران درباره نفت

انتقاد روزنامه جوان از بادیگاردهای «مهران مدیری» و «محمدرضا گلزار»

رونق ساخت و ساز به معنای خروج بازار از رکود نیست

سیاست مداری با خدمات و اشتباهات بزرگ!

تدوین اساسنامه جشنواره موسیقی فجر

مشکلات همکاری ترامپ با متحدان آمریکا

کدام قابلمه ها سرطان‌زا هستند!

آخرین وضعیت حجاج ایرانی در عربستان

پیش بینی درباره استعفای ترامپ چیست؟

دلیل تناقض گویی های مدیر تلگرام درباره انتقال سرورها

آیا شهریه‌های دانشگاه پیام نور افزایش می‌یابد؟

تلاش ایتالیا برای بازگشت استعماری به لیبی

پاسخ ایران به اتهامات تکراری آمریکا

اعلام هدف بعدی داعش در اروپا

علائم کمبود منیزیم و درمان آن

حکومتِ مهدوی را می شناسید

افشای «راز موفقیت» امارت از حاکم دبی

تشکیل ستاد توسعه همکاری‌های ایران و سوریه

سه مورد از شایع‌ترین علائم افسردگی در مردان

ظروف کریستالی که مرگ را به ارمغان می آورند!

ظروف کریستالی که مرگ را به ارمغان می آورند!

چالش 10 وزیر پیشنهادی روحانی در مجلس

برملای دوستی امارات و رژیم صهیونیستی

معرفی نامزدهای جشن فیلم کوتاه

افزایش بیمه شخص ثالث +جدول

آماری از شمار حافظان قرآن کریم درکشور

راه های افزایش زیبایی و درخشندگی پوست در تابستان

تغییر و تحولات جدید در صداوسیما

امحاء ماری جوانا کشف شده در شیراز

آیا فروش اعضای بدن کودکان در ایران حقیقت دارد؟

شهرک سینمایی را به غلط «غزالی» نامیدند

نامه وزیر اطلاعات به نمایندگان مجلس

گوگل ۳ میلیارد دلار به اپل پول داد؟

طلا بالای ۱۲۷۰ دلار ماند

علت بی حسی و سوزش در بدن

سونامی بزرگ مالی استقلال در راه است

قتل کودک ۷ساله با سلاح جنگی!

شروع توزیع اینترنتی مستندپرتره‌ «مجید انتظامی»

کره شمالی در تولید موتور موشک خودکفا شده است؟

5 ترفند جذاب برای باهوش تر شدن

آمار عجیب در سرشماری 95

در تابستان احساس خستگی می‌کنید؟

افزایش قیمت مواد غذایی در قطر

بالاترین ثواب زیارت امام رضا(ع)

مسی و رونالدو از چه کسی تقلید کردند؟

تفسیر آزمایش‌های هماتولوژی یا CBC

سخنگوی سازمان ملل: برای حفظ برجام هرکاری لازم است را انجام می‌دهیم

غافلگیری به سبک "مهران مدیری"

کارتن خوابی مرجان ۱۵ساله معتاد با نوزادش در پارک!

حل تهدید دامنه‌های اینترنتی ایرانیان

وقتی بحرین از اظهارنظر تیلرسون ناراحت می شود!

باور به «پَری دندان» از کجا پیدا شد؟

ظرافت تنها در ظریف یافت می‌شود و بس

20 هشدار برای اسیدی شدن بدن!

ردپای کی‌روش در درگیری کمال و برانکو؟

وقف افسانه‌ای "بیل‌گیتس"

به روز رسانی جدید اینستاگرام دنبال کردن نظرات را راحت تر می کند

الزامی‌بودن بستن کمربند ایمنی برای سرنشینان عقب خودروها در جاده

افشاگری «مجید افشاری» از پشت پرده "خنداننده شو"

مردان خطرناک لیگ قهرمانان آسیا

وزارت «بطحایی»‌ از دیدگاه موافقان و مخالفان

امضای قرارداد حفاری نفت و گاز میان ترکیه، روسیه و ایران