کد خبر : ۶۶۷۲۵
تاریخ انتشار : ۰۶ بهمن ۱۳۹۷ - ۰۸:۲۳
سعید زیباکلام مطرح کرد
سعید زیباکلام معتقد است: فکر اسلامی‌کردن دانشگاهها بر این پیش فرض اشتباه استوار شده است که سایر نهادهای کلان و تأثیر گذار جامعه ما پس از انقلاب کاملاً یا کمابیش اسلامی شده اند به جز دانشگاه.
 چند سالی است که ایده اسلامی سازی دانشگاه ها در کشور مطرح شده و ستادی نیز برای آن تشکیل شده است. این ایده از همان ابتدا موافقین و البته مخالفین سرسختی داشته و هر از گاهی در محافل فکری گوناگون به بحث گذاشته شده است. یکی از مخالفین این ایده سعید زیباکلام، عضو هیئت علمی گروه فلسفهٔ دانشگاه تهران و محقق فلسفه‌های پست‌مدرن است که در گفتگوی پیش رو دلایل مخالفت او را در این باره جویا شدیم. مشروح این گفتگو به شرح زیر است؛

*ارزیابی شما از وضعت ایده اسلامی شدن دانشگاه ها چیست؟ برخی آن را روندی در حال انجام می دانند و برخی آن را شکست خورده تلقی می کنند. اساساً شکل گیری این ایده که دانشگاه ها باید اسلامی شود از کجا شکل گرفت و متضمن چه پیش فرض هایی بوده است؟

اندیشه اسلامی‌کردن دانشگاه از همان ابتدای انعقادش ناصواب و اشتباه بود، زیرا به تصریح و اکثراً به تلویح مبتنی بر پیش فرض‌هایی بود که یکی از یکی تأمل‌ناشده‌تر و بلکه ناموجه‌تر بودند و کماکان هستند. بزرگترین پیش فرض‌ یا پیش فرض مادرِ این فکر این بود که حوزه‌های علمیه و مؤسسات تابعه آن، همگی اسلامی هستند و به همین دلیل است که در این چهل سال حتی یک بار هم نشنیده‌ایم که حوزه را باید اسلامی کرد. دلالت پیشفرض مادر نامصرحِ ناگفته این است که نه تنها همه اجزاء و ارکان و مناسبات ریز و درشت حوزه کاملاً یا روی هم رفته با موازین اسلامی مطابقت دارد که به علاوه مدیریت مدارس حوزوی، دروس حوزوی، چگونگی آموزش در حوزه‌ها، نگرش به پژوهش، کیفیت پژوهش‌ در حوزه‌ها، نظام مالی حاکم بر مدیریت حوزه‌ها، چگونگی ارتقاء مراتب علمی در حوزه‌ها و ربط و نسبت حوزه‌ها با مجموعه گسترده و متنوعی از پدیدارها و معضلات و حاجات و آمال و آرمان های اجتماعی، ‌سیاسی، ‌اقتصادی‌ و ‌فرهنگی جامعه هیچ یک هیچ مقدار جرح و تعدیل و اصلاحی طلب نمی‌کند.

پیش فرض دیگری که بیشتر مستقیم و کمتر غیرمستقیم تابع و متأثر از پیش فرضِ مادر است، این که عرصه سیاست ما اسلامی است، زیرا رجالی که عهده‌دار مسئولیت‌ها و مدیریت‌ها هستند عموماً از رجال بسیار مسلمان و معتقد و متعهد و انقلابی هستند. آن ها که انتصابی هستند که منتصب ولی فقیه هستند و بنابراین اسلامیت‌شان به طور پیشینی و فرضی محرز و یقینی است و مطلقاً امکان هیچ نوع نه بررسی که حتی اظهارنظر هم وجود ندارد. آن هایی که از جانب مردم انتخاب می‌شوند در ابتدا صلاحیت‌شان از جانب شورای نگهبان و یا نهادی پایین‌دستی لیکن با کارکردی مشابه شورای نگهبان احراز و تأیید می‌شود. در نتیجه این پیش فرض، همه نهادهای سیاسی و سیاست گذارانه ما و همه رویه‌ها و هنجارهای اِعلامی و به‌ویژه اِعمالی این نهادها روی‌هم‌رفته، اگر نه کاملاً، اسلامی هستند.

اندیشه اسلامی‌کردن دانشگاه از همان ابتدای انعقادش ناصواب و اشتباه بود، زیرا به تصریح و اکثراً به تلویح مبتنی بر پیش فرض‌هایی بود که یکی از یکی تأمل‌ناشده‌تر و بلکه ناموجه‌تر بودند و کماکان هستند

پیش فرض دیگری که به شدت متأثر از پیش فرضِ مادر است این است که نهاد بزرگ و بسیار تأثیرگذار قضایی هم اسلامی است. زیرا اولاً رئیس فقیه آن از جانب ولی فقیه نصب شده است و ثانیاً بسیاری از مناصب کلیدی آن در دست حوزویان است و بنابراین نیازمند هیچ گونه اسلامی‌سازی و اصلاحات نهادی و یا رویه‌ای نیست. ملاحظه می‌شود که این پیش فرض‌ها چگونه و از جهات مهمی بر دوش پیش فرض مادر ابتناء یافته است. پیش فرض دیگر این که معیشت و سازو کارهای معیشتی و نهادهای گوناگون اقتصادی ما، اعم از نهادهای حکومتی و غیر حکومتی، یعنی همان بازار به معنای موسع اندیشه‌ای آن، همگی کمابیش اسلامی هستند و اگر در مواردی اسلامیت نهادی دچار مشکل یا نقصانی است، باکی نیست با اصلاح دانشگاه آن نهادها هم اصلاح و اسلامی خواهند شد.

پیش فرض ضمنی دیگر این که همه نهادهای تعلیم و تربیتی ابتدایی و متوسط سراسر کشور کمابیش اسلامی هستند و اگر هم نقصان و انحرافاتی این جا و آن جا وجود دارد، با اصلاح دانشگاه که سرمنشأ و منبع اصلی مفاسد و انحرافات است مرتفع خواهد شد. پیش فرض دیگر این است که همه نهادهای فرهنگی و هنری ما یا کمابیش اسلامی هستند و یا اگر هم به قدر رضایت‌بخشی اسلامی نیستند، به احتمال قوی تابع نهاد بزرگ و تأثیرگذاری به نام دانشگاه هستند که هم هدایت و مدیریت آن نهادها را عهده‌دار هستند و هم بدنه کارشناسی و اجرایی آن نهادها را تشکیل می‌دهند. با تغییر هدایت و مدیریت آن نهادها به سمت حوزویان و بعضاً دانشگاهیان منقاد از طرفی و اسلامی‌کردن دانشگاه‌ها از طرفی دیگر، نهادهای فرهنگی‌- ‌هنریِ کمتر اسلامی هم اسلامی خواهند شد.

پیش فرض ضمنی دیگر این است که نهادهای نظامی و انتظامی ما اسلامی هستند، زیرا اولاً روسای آن ها بلااستثناء از سوی ولی فقیه منصوب می‌شوند و ثانیاً تمام این قبیل نهادها تحت هدایت و نظارت دقیق سازمان‌های عقیدتی سیاسی قرار دارند؛ سازمان‌هایی که مدیریت‌شان بلااستثناء با حوزویان است. بدین‌ترتیب است که تمام نهادهای نظامی و انتظامی من‌حیث‌المجموع اسلامی هستند. نهادهای امنیتی نیز با کمی تفاوت این جا و آن جا، وضعی مشابه نهادهای نظامی و انتظامی دارند و لذا آن ها هم تماماً اسلامی هستند.

اگر از موضعی فوقانی نگاهی به این پیش فرض‌ها بیافکنیم با منظره روی‌هم‌رفته بسیار شگفت‌انگیزی مواجه می‌شویم. در میان عموم نهادهای بزرگ کشور تنها یک نهاد است که باید اسلامی شود؛ زیرا مابقی یا کاملاً و یا کمابیش اسلامی هستند. آن نهاد هم دانشگاه است. روشن است که هیچ مقام مسئولی در جمهوری اسلامی چنین بی‌محابا و بی‌ملاحظه نیست که این موضع و آن پیش فرض‌ها را بر زبان آورد. لیکن باید تصریح کنم که زبان گویای اعمال و سیاست‌های اجرایی کلیت مسئولان نظام دقیقاً همین دلالت را دارد.

اینک قدری تأمل کنیم. تمام نهادهای متعدد به ارث‌رسیده از رژیم سابق، حدوداً یکی دو سه سال بعد از برداشتن گام اول انقلاب در بهمن ۵۷ یا کاملاً و یا کمابیش اسلامی شدند، الا دانشگاه. به عبارت دیگر تمام اجزاء و نهادهای فرهنگ و جامعه کلان ایران همگی و به سرعت کمابیش اسلامی شدند، الا دانشگاه. منظره عجیبی است که تمام نهادهای بزرگ و موثر کشور جملگی اسلامی باشند یا اسلامی‌ شده باشند و تنها یک نهاد همچنان و بی‌هیچ تأثیر و تأثر متقابلی با سایر خرده‌فرهنگ‌ها و نهادها، غیر اسلامی مانده باشد. گویی خرده‌فرهنگ‌های متعدد جامعه کلان ما در یک فضای واحد جداگانه قرنطینه‌شده قرار دارند و این خرده‌فرهنگ دانشگاه است که بنیاناً در فضای دیگری قرار دارد. همه مطلوب و یا کمابیش مطلوبند الا دانشگاه، که به طرز غیرمنتظره و مذمومی غیر اسلامی باقی مانده و لاجرم باید اسلامی شود. ملاحظه می‌شود که چرا فکر اسلامی‌کردن دانشگاه از بیخ‌وبن بر روی شماری از پیش فرض‌های سرتاپا غلط استوار بوده است. می‌خواهم به تصریح تمام بگویم با اینکه خیلی از نهادهای بزرگ و تأثیرگذار جامعه ما اسلامی نبوده اند و اسلامی نشده اند، اما ناگهان ما بر آن شدیم که دانشگاه را باید اسلامی کرد! در این جا رایحه مهلک متعفنی به مشام می‌رسد که امیدوارم این قبیل گفتگوها باب بررسی بی‌پرده و شفاف پدیدار مهلک متعفن را بگشاید.

*رهبر انقلاب، اسلامی‌شدن دانشگاه را به معنای علمی‌شدن آن می دانند. از نظر شما این جمله ایشان به چه معناست؟

به احتمال زیاد شخص آقا هستند که بهتر از هر فرد دیگری می‌دانند مرادشان از آن سخن چیست و اظهار نظر افراد دیگر چیزی جز ظن و گمان آن ها نیست. با این وصف از ظواهر سخن برمی‌آید که آقا اسلامی‌شدن را همان علمی‌شدن مراد کرده‌اند. بنابراین فهم این سخن برمی‌گردد به این که ایشان چه فهمی یا تلقی‌ای از مفهوم علمی‌شدن و مفهوم علمی دارند.

در این جا لازم است یکی دو نکته بیفزایم؛ نخست این که در حوزه تخصصی علم‌شناسی، زمانی ما علم‌شناسان بر این باور یقینی و امیدبخش بودیم که یافتن ممیّزاتی برای علمیت یا علمی‌بودن یا تمییز علم از غیر علم کار چندان دشواری نیست و عن‌قریب این ممیّزات را شناسایی خواهیم کرد. اگر سرمنزل ‌یافتن آن موازین را در نهضت روشنفکری قرن هجده اروپا قرار دهیم درخواهیم یافت که هیوم و کانت روی‌هم‌رفته تلقی ساده‌اندیشانه‌ای از این موازین داشتند، اما باید اذعان کنم که اکثر ما علم‌شناسان از اواخر قرن بیستم تمایل داشته‌ایم درباره چیستی علمیت (علمی‌بودن) و ممیّزات آن اساساً مباحثه و مناقشه نکنیم و از این موضوع عبور کنیم، زیرا جایگاه ممتاز و منحصربه‌فردی که فلاسفه عصرِ عقل، برای علم قائل شده بودند از حدود ربع چهارم قرن بیستم منتفی شده است.

تحت تأثیر انقلاب علمی قرن هفدهم، فیلسوفان و اندیشمندان نهضت روشنفکری بر این پندار رفته بودند که علم مجسمه معرفت صادق و عقلانی است، امروزه اما نه تنها هیچ فیلسوف علم‌شناسی بر این باور نیست

تحت تأثیر انقلاب علمی قرن هفدهم، فیلسوفان و اندیشمندان نهضت روشنفکری بر این پندار رفته بودند که علم مجسمه معرفت صادق و عقلانی است. امروزه اما نه تنها هیچ فیلسوف علم‌شناسی بر این باور نیست که حتی برخی از فیلسوفان بزرگ و پر نفوذ غرب چندان اهمیتی برای علم قائل نیستند و آن را نهادی یا جریانی هم طراز سایر نهادهای اجتماعی، فرهنگی و هنری می‌دانند. به همین دلیل هم هست که اگر در آثار پژوهشی سی چهل سال گذشته جستجو کنیم به سرعت بلاموضوع‌شدن چیستی علم را درخواهیم یافت. از آن طرف، اقلی از علم‌شناسان را هم خواهیم یافت که گرچه دست از پژوهش در این زمینه برداشته‌اند، لیکن امید دارند شاید بتوان در آینده سخن اجماع‌آور قابل قبولی درباره علم گفت.

دوم این که همین نکته نخست فوق‌ دلالت دارد بر این که علمی، صفت یا خصوصیتی ذاتی، ماهوی، جوهری و طبیعی نیست و هر کس به هر نحو و شکلی که بخواهد می‌تواند آن را مفهوم‌سازی کند. سوم نکته این که بنده از علمی‌شدن دانشگاه به رغم قدری تأمل و تلاش هیچ گونه تصور یا تخیلی نتوانستم فراهم آورم. دانشگاه یک نهاد ذو ابعاد و پیچیده‌ای است که در آن کارها و تعاملات مقولتاً بسیار متنوعی صورت می‌گیرد و به علاوه محصولات مقولتاً متنوعی حاصل می‌شود. این که قائل شویم همه انواع آن مقولات فلان ویژگی را باید پیدا کنند، سخن غیر قابل فهمی است. اذعان کنم که تاکنون درباره هیچ دانشگاهی چنین ویژگی را هم نشنیده‌ام. البته گاه در عنوان دانشگاهی، علم و فناوری ذکر می‌شود ‌لیکن علمی به منزله ممیزه آن دانشگاه - دانشگاه علمی - هرگز برخورد نکرده‌ام.

*نظرتان درباره عملکرد ستاد اسلامی‌سازی دانشگاه‌ها چیست؟

متأسفانه اطلاع قابل اعتنایی از این ستاد ندارم که بتوانم بر آن اساس ارزیابی منصفانه و قابل اعتمادی داشته باشم.

*برخی مشکل را در تکنولوژی سندنویسی در کشور می‌دانند که اسنادی چون اسلامی‌سازی یا باقی اسناد به نتیجه نمی‌رسند. نظر شما چیست؟

صداقت حکم می‌کند بگویم چندان از این سندهای متعددی که در این بیست سی سال گذشته در نظام ما نوشته و رایج شده اطلاعی ندارم. استثنائاً با سندی درباره پژوهش‌های قرآنی آشنا شدم زیرا لازم شده بود یک طرح پژوهش قرآنی‌ را ارزیابی کنم. اعتراف کنم پس از دو سه بار خواندن متأملانه و با دقت سند، دریافتم که از آن هیچ نمی‌فهمم. توصیه می‌کنم شما به عنوان یک رسانه‌ای که گرایشات فرهنگی- اندیشه‌ای دارید، گزارشی تهیه کنید که پژوهش‌ها و آموزش‌هایی که استادان دانشگاهی به‌ویژه در علوم انسانی و اجتماعی انجام می‌دهند چه میزان با توجه به این اسناد بالادستی صورت می‌گیرد. تا به امروز بنده با هیچ یک از استادان دانشگاهی مواجه نشده‌ام که کار و بارش را با عطف و توجه به این قبیل اسناد انجام بدهد. حداقل چیزی که می‌توان گفت این است که یا طراحی و تدوین این اسناد در برج‌های عاج و به‌طور انتزاعی صورت می‌گیرد و بنابراین به کار اصحاب ذی‌ربط آن سند نمی‌خورد و یا ساختار نهادهای ما در ایران به گونه‌ای است که صرف نظر از کارآمدی و مناسبت و کفایت اسناد، آن ها از سوی مدیران و اصحاب ذی‌ربط مورد کم ترین عنایت و التفاتی قرار نمی‌گیرد و هرکس کار خود را می‌کند.

در هر حال تا به امروز این اسناد جز این که برای عده قلیلی برای مدتی نام و نانی فراهم کرده، حاصل دیگری نداشته است. در همین رابطه به شما در خبرگزاری مهر توصیه می‌کنم طرحی را اجرا کنید بر این محور که چه تعداد از استادان جامعه آماری شما، اساساً فهمی مؤثر و هدایت‌گر از فی‌المثل سند الگوی پیشرفت ایرانی‌- ‌اسلامی (پس از خواندن آن) حاصل می‌کنند.

فرهنگ و جامعه و تمدن و حیات‌مان امروزه بسیار بیشتر از گذشته‌ها به شدت نیازمند گشودن باب مباحثه و مناقشه در موضوع دانشگاه و حوزه است

آری! در برخی جوامع بعضاً در زمینه‌ای سندی طراحی و تدوین می‌شود، اما سپس تبدیل به قابی برای تزیین و جشن و قیل‌وقال و نمایش نمی‌شود. متعاقباً از آن سند سیاست‌هایی اخذ می‌شود و یا سیاست‌هایی متناسب و سازگار با آن طراحی می‌شود و همه این اقدامات از همان نقطه آغازین در فضایی صورت می‌گیرد که هر یک از اصحاب ذی‌ربط به موضوع که همت و فرصت کافی داشته باشد می‌تواند در حک و جرح و نقد آن ورود کند، بدون این که کمترین احساس خطری کند و یا ملاحظه‌ای برای آینده کاری و شغلی خود داشته باشد، اما در جامعه ما، سیطره حکومتی چنان سایه سنگینی بر این قبیل امور فوق‌العاده لطیف و نرم‌افزارانه انداخته که اصحاب ذی‌ربط عموماً ترجیح می‌دهند از کنار ماجرا، چه هنگام طراحی و چه پس از نهایی‌شدن و انتشار، با دهان‌هایی کاملاً بسته و خاموش عبور کنند و برای خود دردسر ایجاد نکنند. همین است یکی از رموز عقیم‌ماندن و بی‌حاصل‌شدن این قبیل اسناد. مجدداً به شما در خبرگزاری مهر توصیه اکید می‌کنم همین پدیدار بی‌تفاوتی و عبور خاموش اصحاب ذی‌ربط را در هیئت یک طرح تحقیقاتی طولانی گسترده مورد مطالعه و گزارش قرار دهید. این موضوع بسیار مبنایی است و ای کاش شورای عالی انسداد فرهنگی! به عوض اجرای مناسک بی‌ثمر و تأسف‌آورش به این قبیل پدیدارهای حیاتی می‌پرداخت.

*به جای سندنویسی و ایده اسلامی‌سازی، راه حل شما برای دانشگاه چیست؟

داستان، بسیار بسیار عظیم‌تر و پیچیده‌تر از آن است که نوشتن یا ترک سند بتواند موضوعیتی داشته باشد، آن هم برای جامعه‌ای که یک سابقه کهن از حکومت‌های استبدادی خودکامه و شاهنشاهی دارد. یکی از سوالات مبنایی که باید از سوی متفکران دانشگاه و حوزه هر دو مورد بحث و پژوهشی مفصل و دامنه‌دار قرار گیرد، این است که ما برای دانشگاه چه منزلت و نقش یا نقش‌هایی برای حاجات و معضلات و آمال و آرمان های فرهنگ و جامعه و تمدن و سیاست و وجودمان قائل هستیم؟ هم زمان، سوال مبنایی دیگری باید از سوی متفکران هر دو نهاد مورد بحث و پژوهشی آزاد و بی‌هراس و دامنه‌دار قرار گیرد و آن این که ما برای حوزه چه منزلت و نقش و یا نقش‌هایی قائل هستیم؟ از حوزه برای حاجات و معضلات و آمال و آرمان‌های‌مان چه انتظاری داریم؟ برای اهل تفکر روشن است که هر یک از این دو سوال ده‌ها سوال بسیار مناقشه‌انگیز و قدیم‌العهد را در جوف خود پنهان دارد. شاید به نظر آید که سوال نخست روی‌هم‌رفته چندان غوامضی ندارد، لیکن به نحوی که در ظاهر نشان نمی‌دهد بی‌ارتباط با سوال دوم نیست و به نوبه خود سوال دوم به نحوی به سوال اول ربط پیدا می‌کند. بیافزایم که تا آن جا که می‌دانم پژوهش در سوال اول روی‌هم‌رفته مغفول هم دانشگاهیان است و هم حوزویان. از طرفی دیگر سوال دوم اساساً ممنوع تلقی می‌شود؛ هم از سوی دانشگاهیان و هم جالب‌تر از سوی خود حوزویان.

اگر نخواهیم با این دو نهاد تعیین‌کننده فرهنگ و جامعه و تمدن و حیات‌مان بخشنامه‌ای و سندی و افتایی و حکومتی (یعنی همان مهندسی و یا نمایشی) برخورد کنیم، ناگزیریم با این دو سوال گران‌بار از ده‌ها سوال مناقشه‌انگیز دیگر مواجه شویم. فرهنگ و جامعه و تمدن و حیات‌مان امروزه بسیار بیشتر از گذشته‌ها به شدت نیازمند گشودن باب مباحثه و مناقشه در موضوع دانشگاه و حوزه است. امیدوارم نیازی نباشد تصریح کنم که مباحثه و مناقشه در این دو موضوع نمی‌تواند از جانب افراد منتصب از سوی نظام و لاجرم پشت درهای بسته صورت گیرد. که روشن است در این صورت به سرنوشت شوم و عقیم موضوعات دیگر دچار خواهد شد. بدین مقدار عجالتاً بسنده می‌کنم تا چنانچه فرصت و زمینه مساعدی فراهم شود به گشودن تفصیلی موضوع اهتمام ورزم.
منبع: مهر
ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر:

قیمت اقلام مورد نیاز شب عید کاهش می یابد

فردا جریمه نشوید

قدرت را طوری توزیع کرده‌ایم که هیچ‌کس جوابگو نیست

همه باید نسبت به بیانیه رهبری احساس مسئولیت کنند

آمار جراحی و بوتاکس زنان از خط قرمز گذشته است

ارقام قالیباف درباره بدهی شهرداری درست نیست

تحریم‌های اتحادیه اروپا علیه روسیه

کشور ما همواره به طور کلی در تحریم است

تاکید مجدد سناتور «رند پل» بر لزوم تحریم تسلیحاتی عربستان

گردشگری؛ ظرفیتی مهم برای دور زدن تحریم‌ها است

انگلیس به آلمان درباره تحریم تسلیحاتی سعودی‌ها هشدار داد

برای برداشتن تحریم ها در حوزه تسلیحات نظامی التماس نکردیم

صادرات نفت ایران علی‌رغم تحریم‌ها افزایش یافت

اتصال گمرکات قم به راه آهن سراسری راهکاری برای مقابله با تحریم ها

چرا مردم برای خرید خودرو هیجان دارند؟

فردا آخرین مهلت ثبت‌نام کنکور است

خط 7 متروی تهران به زودی افتتاح می‌شود

برانکو: در آسیا از هیچ تیمی نمی‌ترسیم

۳۰ سال آینده جنگلی در شمال کشور نخواهیم داشت

قیمت "گوشت" با جلسه گذاشتن ارزان نمی‌شود

بدشانسی دلیل حذف ما بود

تولید و اشتغال موجود در جامعه باید حفظ شود

‌پیشنهاد پالایش‌ امامزاده‌ها را براساس شجره‌نامه داده‌ایم

‌چابهار ‌با خطوط کشتیرانی به ‌بنادر برخی کشورها متصل می‌شود

هیچ کدام از متقاضیان واردات گوشت با هم فرقی ندارند

تمام صاحبان مشاغل پزشکی ملزم به استفاده از پایانه فروشگاهی شدند

اقدام پاکستان انتظارات ما را برآورده نکرده است

فیلم/ 25 دروازه‌بانی خارق‌العاده

فیلم/ ترفندهای جالب با ماژیک

غرب، ایرانی غیر مستقل می‌خواهد

کوسه‌ها به کمک درمان سرطان و زخم‌ها می‌آیند

«پزشکان» ۶۷۰۰ میلیارد تومان فرار مالیاتی دارند

جدی ترین دشمنان ایران به ناچار عصر شکوفایی در ایران را پذیرفته اند

مسائل سیاسی اقتصاد جهان را به خطر انداخته است

سالانه حدود 100 هزار ایرانی گرفتار سکته مغزی می‌شوند

اعزام 125 هزار بازنشسته تأمین اجتماعی به مشهد

پایه‌های علمی موافقت‌نامه پاریس زیر سوال است

سایت ثبت گوشی مسافری به زودی بسته می‌‌شود

شورای عالی انقلاب فرهنگی جای دستور دادن نیست

طرح ساماندهی خیابان لاله زار شمالی تهیه شد

جنگ اقتصادی برای مردم ایران موضوع جدیدی نیست

جنگ اقتصادی برای مردم ایران موضوع جدیدی نیست

سامانه ملی اشتغال پذیری دانشجویان تا سال آینده ایجاد می شود

ترامپ مطلقا خواهان جنگ با ایران نیست

نخستین نشست تعیین دستمزد ۹۸ یکشنبه تشکیل می‌شود

رژیم غذایی پرقند و چرب عامل افزایش احتمال عفونت شدید

برخوردمان با چینی‌ها بعد از برجام مدبرانه نبود

ادعای دشمن در ایجاد اخلال در سیستم موشکی ایران دروغ است

کارنامه یکساله شوراهای اندیشه‌ورزی سیما تشریح شد

پنل های ارزان به بازار می آیند

رؤیای تشکیل ناتوی عربی در حال رنگ باختن

اینفوگرافیک/مواد غذایی که نباید ۲ بار گرم شوند

اینفوگرافیک/ وضعیت متولدان دهه ۶۰

شورای راهبری گردشگری دریایی تشکیل می‌شود

تشدید نظارت بر فروش تورهای نوروزی از ابتدای اسفند

دست رد «حناچی» به سینه شورای شهر

دلایل افزایش نرخ ارز طی روزهای گذشته

سرنخ عوامل حادثه زاهدان «زن» بود

دولت نهاده‌های مورد نیاز تولیدکنندگان را تامین کند

هنوز تصمیمی برای افزایش قیمت بنزین گرفته نشده است

پشت پرده گرانی گوشت در کشور

تکذیب لغو دربی در نوروز

نرخ‌های غیرواقعی به صنعت بیمه آسیب می زند

مشکلی در تأمین نهاده‌های دامی نداریم

قیمت مرغ به کانال ۱۶ هزار تومانی رسید

قیمت انواع اعزام‌های عتبات نوروزی اعلام شد

دستفروشان تهران شناسنامه‌دار می‌شوند

تهران ۴۰۰۰ کودک کار دارد

ایجاد ۴۱ هزار فرصت شغلی مستقیم در سال ۹۷

بابت هر شهید، ۱۰ تروریست را به هلاکت می‌رسانیم

برپایی مراسم تشریح دستاورد‌های نیروی هوایی ارتش

اقدام تروریست‌ها بی پاسخ نمی ماند

قیمت طلای ۱۸ عیار به ۴۲۱ هزار و ۳۰۱ تومان رسید + جدول

رونق بازار مسکن منوط به تثبیت بازار ارز و سکه

گوشت‌های احتکار شده در همان محل به فروش می‌رسد

علی ضیاء: از ۲۵ اسفند تا تحویل سال روی آنتن هستیم

مرا با نام «ارسلان» دردسرهای عظیم می‌شناسند

شرایط نقل‌وانتقال فرهنگیان در سال ۹۸ اعلام شد

۶ ایستگاه جدید مترو تا پایان سال افتتاح می‌شود

خلف وعده چاپخانه دولتی در تحویل کارت‌های ملی تولید داخل به ثبت احوال

مصوبات بودجه ۹۸ "یکجا" به شورای نگهبان ارسال می‌شود

اجرای ۴۰ هزار پروژه زیربنایی و اقتصادی در مناطق محروم کشور

هر لحظه ممکن است تحریم‌های جدیدی علیه ونزوئلا اعمال شود

نیروهای خارجی به دنبال تخریب روابط ایران و پاکستان هستند

آمریکا صادر کننده تروریسم در دنیا است

آمادگی دستگاه ها برای مواجهه با بارش های شدید باید تقویت شود

حوزه رادیو و تلویزیون باید از انحصار خارج شود

ایران یکی از 10 کشور پر مصرف لوازم آرایشی در دنیا است

مجلس نحوه تسویه بدهی های دولت را مشخص کرد

خلق سرمایه اجتماعی بدون گفت و گو امکان پذیر نیست

کاهش جمعیت زندانیان از اهداف وزارت دادگستری است

ایران مهمترین رابطه راهبردی جهان را با چین دارد

برخورد سلبی با آیین هایی مانند چهارشنبه سوری کارساز نیست

تامین 82 درصد انرژی غذایی مردم از تولیدات داخل است

دستگاه ها بر اساس نشانی ثبت احوال به افراد خدمات ارائه می دهند

عربستان پدرخوانده تروریسم تکفیری در جهان و منطقه است

ادعاهای الجبیر تلاش بی ثمر برای وارونه جلوه دادن حقایق است

30 هزارتن مرغ گرم تنظیم بازاری عرضه می شود

جزئیات معاینه فنی خودروهای سبک تشریح شد

"سرطان" در صدر بیماری‌های پرهزینه

تأمین حقابه، خونی در رگ‌های تالاب گاوخونی

برانکو "حذفی‌باز" نیست

جنگ آمریکا با ایران رسانه‌ای و اقتصادی است

پرونده «۱۰۰۰ سرویس بهداشتی» دوباره باز شد

مجلس با مسببین گرانی خودرو برخورد می‌کند

مجوز واردات ۱۴۰ میلیون دلار کالاهای مصرفی به مناطق آزاد صادر شد

خانه‌‌‌باغ «بزرگ‌آقا»‌ به شهرداری رسید

الحاق ایران به اتحادیه اوراسیا کار بزرگی در شرایط تحریم است

افتتاح خط‌آهن قزوین ـ رشت در اسفند‌

هوای تهران از شرایط پاک خارج شد

چرا بازیگران سریال‌های تاریخی بیشتر در یادها می‌مانند؟

توزیع ۸.۵ میلیون کارپول دندانپزشکی طی روزهای آینده

امکان تغییر سقف تسهیلات خرید مسکن وجود دارد

مهم ترین افتخار نظام در حوزه‌های علمی است

بیشتر کشورهای عربی ما را هم پیمان می‌دانند

شفر چقدر حق اعتراض دارد؟

ساماندهی آموزش عالی از سال ۹۸ اجرا می شود

گرانی گوشت ارتباطی به قاچاق دام ندارد

بهترین زمان برای کاشت سبزه عید! +عکس

خانه فردوسی مرمت می‌شود

میدان مشق تهران قابل ثبت جهانی است

"برف و کولاک" فردا ارتفاعات تهران را فرا می‌گیرد

پاکستان: هرگز عامل ایجاد ناامنی برای ایران نخواهیم بود

شب عید "پایتخت" ۱۲۰ دقیقه‌ای به تلویزیون می‌آید

افزایش قیمت طلا و سکه در بازار ادامه دارد

تیغ دولبه افزایش حقوق زیرگلوی تولید

3600 میلیارد تومان اوراق مالی سال آتی به فروش می رسد

خانه تیمی عوامل تروریستی سیستان و بلوچستان متلاشی شد

ایران به 15 کشور رادیودارو صادر می کند

بهره برداری مرحله سوم پالایشگاه نفت ستاره خلیج فارس

ظرفیت تولید بنزین با کیفیت یورو 4 و 5 به 76میلیون لیتر رسید

دشمن نمی تواند به ملت همیشه در صحنه آسیب برساند

ملت ایران در مسیر خودکفایی است

حال شهرمان خوب نیست

سربازان ما "وحشی‌های انسان‌نما" هستند

کودک همسری چه پیامدهایی برای دختران دارد؟

تحریم دو دانشگاه ایرانی از سوی کشورهای خارجی

اینفوگرافیک/ کشورهایی با بیشترین و کمترین فساد

واریز «عیدی» مستمری‌بگیران تامین‌اجتماعی تا ۱۰ اسفند

نفت ایران در سال 2018 متوسط 65.85 دلار فروخته شد

۴ علت عمده ایجاد صدا در فک

ذبح غیرشرعی مرغ‌‌ها؛ از شایعه تا واقعیت

اختصاص ۴۰۰۰ میلیارد تومان از صندوق توسعه ملی به بیمه سلامت

وابستگی به نفت را باید کاهش دهیم

شنا کردن علیه موج یکجانبه گرایی آمریکا نیازمند جرأت است

فیلم/پایتخت ۶ ساخته می‌شود

رتبه ۱۳۱ ایران از ۱۳۲ کشور در مدیریت اکوسیستم های آبی

نیمه اول اسفند زمان توزیع بسته حمایتی جاماندگان

آمریکا به اهداف خود در نشست ورشو دست نیافت

«ستاره‌ساز» نوروز ۹۸ می‌آید

جزو ۱۱ کشور برتر جهان در ساخت زیردریایی هستیم

عکس/آسمان تهران

اسرار تسلیحاتی و نفتی نباید افشا شوند

کسری مسکن را جبران می‌کنیم

FATF به موضوعی برای دوقطبی‌سازی در کشور تبدیل شده است

تلاش وزارت کشور برای انسداد راه‌های فساد در شهرداری‌ها

افزایش ناهنجاری ها در فوتبال نگران کننده است

مقاومت در برابر تغییرات نظام آموزشی زیاد است

تعزیرات فعلا نمی تواند به بازار خودرو نظارت کند

برخی در بازار ارز به دنبال ایجاد نوسان هستند

دستور رهبری برای اختصاص 20 درصد منابع صادرات نفت به صندوق توسعه

مجلس سقف درآمدهای نفتی را مشخص کرد

133 هزارتن گوشت قرمز وارد کشور شد

نشست های ورشو و مونیخ آوردگاه انزوای آمریکا بود

راهکاریی برای رفع دغدغه و فراموشی مشتریان بانک ها

تحریم‌ داخلی بدتر از تحریم‌ خارجی است

سکوت ظریف در قبال اقدامات وزارت نفت علیه روابط اقتصادی با همسایگان

می‌خواهیم تحریم‌ها را با همکاری ایران از پیش راه برداریم

آمادگی همکاری با ایران برای بی اثر کردن تحریم ها را داریم

تمام تجربه خود را برای دورزدن تحریم‌های نفتی به کار می بندیم

ملاقات ماه و "کندوی عسل" در بامداد فردا

فیلم/ «گوشت اینترنتی تنظیم بازار» به کجا رسید؟

چگونه قند خون را کنترل کنیم؟

جو برفی کشور تا آخر بهمن چگونه است!

وضعیت منابع آبی تهران رو به بهبود است

مصرف سیب زمینی‌های سبزرنگ باعث مسمومیت افراد می‌شود

ایران صادرکننده بنزین و گازوئیل شد

ساختار آموزش و پرورش باید اصلاح شود

فاز سوم پالایشگاه ستاره خلیج فارس افتتاح می‌شود

قول می‌دهیم طرح‌های استان هرمزگان را تا آخر دولت به پایان برسانیم

فیلم/ عظمت حماسه ۲۷ بهمن مردم به روایت تصاویر هوایی

بزرگ‌ترین سرمایه آینده انقلاب تجربه‌های ۴۰ سال اخیر است

۱۲ مصدوم حادثه تروریستی زاهدان شرایط مناسبی دارند

ترشحات شیری پستان پس از قطع شيردهي طبيعي است

توزیع گوشت منجمد برزیلی متوقف شد

معافیت مالیاتی حقوق تا ۲ میلیون و ۷۵۰ هزار تومان

هوشیاری مرزبانان دستگیری تروریست‌ها را رقم زد

بیش از ۵۰ درصد رستوران‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌های کشور درجه دو هستند

آغاز مهلت ثبت‌نام برای جاماندگان شرکت در آزمون کارشناسی ارشد

فیلم/غضنفری: مسئولان باید جمله «تحریم‌ها شکست‌پذیر است» را هر روز تکرار کنند

صبر جمهوری اسلامی در برابر عربستان و امارات به سر آمده است

آشفته‌بازار خودرو و سرگردانی مشتریان

صادرات گوشت مرغ ممنوع می‌شود

اولتیماتوم‌های بی نتیجه دولت به بازار

کمبود بودجه را از سفره کارگران جبران نکنید!

منابع حاوی آنتی اکسیدان ها را بشناسید

مصائب دومین استان بیابانی کشور

خودروهای ثبت‌ سفارش جعلی منتظر رای مراجع قضائی هستند

علوم انسانی با مسائل ما پیوند نخورده است

دانشگاهیان محور مطالبات رهبری در گام دوم انقلاب اسلامی هستند